Opposition and Resistance in Nazi Germany: Groups, Causes and Impact
This work has been verified by our teacher: 16.01.2026 at 19:17
Homework type: History essay
Added: 16.01.2026 at 19:04
Summary:
Overview of resistance in Nazi Germany (1933–45): diverse covert, religious, labor and military opposition—morally significant but unable to overthrow Hitler.
Gwrthwynebiad a Gwrthsafiad yn yr Almaen Natsïaidd
*(Resistance and Opposition in Nazi Germany)*Cyflwyniad
Pan ystyriwn bresenoldeb gwrthwynebiad yn Almaen Natsïaidd rhwng 1933 a 1945, rhaid inni wahaniaethu’n ofalus rhwng “gwrthwynebiad” – sef ymdrechion a drefnwyd i wthio neu ddymchwel y drefn, megis cynllwynion llofruddiaeth neu coup – a “gwrthsafiad,” term ehangach sy’n cynnwys protestiadau cyfreithiol, anghydffurfiaeth grefyddol, gweithredoedd diwylliannol ac ymddygiad beunyddiol o wrthod bendithio. Er bod lliaws enghreifftiau o ddadlau neu weithredoedd dewr wedi’u chofnodi, nid oedd y rhain fel arfer yn ddigonol i siglog y drefn Natsïaidd, a hynny oherwydd gormes llym, diffyg cydlynu a rhaniadau ymysg y gwrthwynebwyr. Bydd y traethawd hwn yn archwilio’r mathau a’r prif achosion o wrthwynebiad i’r Natsïaid, gan fwrw golwg ddamcaniaethol ac ymarferol ar eu heffeithiolrwydd. Rhennir y drafodaeth i adrannau thematig: sefydliadau gwleidyddol, undebau llafur, anghydffurfiaeth grefyddol, cynllwynion milwrol a chadwrol, gweithredu ar y chwith radicalaidd, grwpiau ieuenctid a diwyllianol, a mentrau dyngarol. Ymhellach, cyflwynir dau astudiaeth achos fanwl a myfyrir ar oblygiadau’r gwrthwynebiad, ynghyd â safbwyntiau hanesyddol allweddol.Fframwaith Cronolegol Byr
Rhwng 1933 a 1939, fe ymddatodwyd bron pob ffurf ar wrthwynebiad gwleidyddol trefnus drwy ddeddfwriaeth, arestio ar raddfa fawr ac alltudio. Yn ystod blynyddoedd cynnar y rhyfel (1939–1942), datblygodd rhwydweithiau tanddaearol newydd – gan gynnwys cymorth dyngarol ac ysgrifennu cudd – er bod y risg o gael ei ganfod yn uchel. Dros y cyfnod 1942–1945, wrth i sefyllfa’r rhyfel ddirywio i’r Almaen, cynyddu wnaeth ymgais gan gyfran o’r lluoedd milwrol a chadwrol i wrthdroi rheolaeth Hitler, gyda chosbau annirnadwy i’r rhai a fethwyd eu hamddiffyn.Mathau o Wrthwynebiad ac Wedi'r Troed
Sefydliadau Gwleidyddol a Phartïon Cyn-1933
Cyn 1933, roedd y Blaid Sosialaidd Ddemocrataidd (SPD) a’r Blaid Gomiwnyddol (KPD) yn gorffoedd torfol. Gydag esgyniad Hitler, cafodd y ddwy eu gwahardd, eu harfogi a’u gyrru i’r tanddaear. Gan gynnig enghraifft, parhâi’r SPD i gynhyrchu papurau newydd gwrth-Natsïaidd yn ddirgel yng ngwleidyddiaeth Fienna a Phrag, tra roedd gweithwyr y KPD yn cynnal celloedd cudd mewn ffatrïoedd ar hyd a lled yr Almaen. Er y dewrder hwn, ni allai’r gweithredoedd lledaenu’n helaeth oherwydd gwarchae’r Gestapo, sibrydion a brad wrth ddrws pob gweithgar. Fel y nodwyd gan Richard J. Evans, daeth cadw at gof cenedl ac atgyfnerthu ysbryd yn bwysicach na gobeithion gwirioneddol o ddymchwel y drefn.Undebau Llafur ac Ymgyrchoedd Diwydiannol
Collodd undebau eu statws a’u hannibyniaeth yn 1933, a chafodd y Llafur Almaenig ei gymathu i mewn i’r Ffrynt Llafur Natsïaidd dan orfodaeth. Eto, parhaodd grwpiau bychan o lafurwyr i gynnal protestiadau – o streiciau gweithfeydd i ddifrodi peiriannau’n ddirgel – yn enwedig yng ngwneuthurdaeth arfau a thrafnidiaeth. Fodd bynnag, adlewyrchodd cofnodion o achosion cosbi a’r nifer fawr o arestiadau fod y gweithgarwch hyn yn llai o her i reolaeth y Natsïaid nag o gryn dipyn o danseiliiarchad leol. Collwyd ysgogiad torfol neu gydlynu cenedlaethol, ac roedd beunyddwyr lawer yn ofni sump Gestapo neu geisio diogelu bywoliaeth.Anghydffurfiaeth Grefyddol
Roedd gwrthwynebiad crefyddol yn digwydd o fewn yr Eglwysi Protestannaidd a Chatholig, er nid mewn unffurfiaeth. Creodd yr “Eglwys Gydwybodol” rhwydwaith i gefnogi dioddefwyr erledigaeth, ac fe gafodd pregethau Martin Niemöller a Dietrich Bonhoeffer eu labelu’n beryglus gan y Natsïaid. Mae cofnodion llys eglwysig ac arestiadau offeiriaid Catholig yn adlewyrchu’r perygl a’r ymrwymiad. Eto, roedd yr Eglwysi’n rhannol am geisio cadw amlder a pherswâd ar gyfer eu heglwyswyr, ac felly’n aml roddivan wyneb cyfeillgar i’r wladwriaeth. Yn sgil hyn, roedd eu dylanwad yn fwy moesol na gwleidyddol, ac er eu bod wedi ysgogi criostr atgas i elyniaeth, ni lwyddasant i arwain gwrthwynebiad cenedlaethol.Cynllwynion Milwrol a Chadwrol
Ymhlith yr elît cadwrol a milwrol – yn aml gyda chefndir Prwsiaidd ac etifeddiaeth y Weriniaeth Weimar – datblygodd pryderon erbyn diwedd y 1930au bod y wlad ar fin drychineb. Rheswm pwysig yw’r dymuniad i ailsefydlu trefn “ceidwadol” a chadw’r hen sefydliadau cymdeithasol. Cynllwynion coup milwrol, megis cylch Beck-Goerdeler, ac arweinwyr milwrol y 20ain o Orffennaf 1944, ceisiasant ddileu Hitler trwy llofruddiaeth a chodi rheol newydd. Er hynny, gwallgofrwydd a diffyg deddfwriaeth glir, ynghyd â diffyg sicrwydd gan yr Allieaid y byddai cynllwyn o’r fath yn derbyn cefnogaeth, daliodd rhannau sylweddol o fyd y lluoedd milwrol yn ôl, a methodd y ffrynt hwn â denu torfeydd cyhoeddus na greu canolbwynt annibynnol o rym.Gwrthwynebiad y Chwith a Rhwydweithiau Cudd
O fewn dinasoedd fel Berlin a Hamburg, gweithiodd celloedd radicalaidd yn ddi-nod a dan y tir, gan gydweithio weithiau â gwasanaethau cudd tramor. Dosbarthwyd taflenni cudd, manteisiwyd ar radio i gasglu gwybodaeth ac i anfon negeseuon i’r cynghreiriaid – er yn aml ychydig iawn o effaith sylweddol gafwyd heblaw ysbarduno ymgyrchoedd erlid gwaedlyd iawn gan y Gestapo. Roedd y rhwydweithiau hyn dan fygythiad parhaol o gyfrinachwyr ac anffyddlondeb mewnol, ac er, fel y nododd Ian Kershaw, dangosodd gysondeb ideolegol a dewrder, ni lwyddasant i dorri’n gyfrwng torfol.Gwrthdaro Ieuenctid, Diwylliant a Chymdeithas
Roedd tanlinelliad o wrthwynebiad diwylliannol a grŵpiau ieuenctid annibynnol. Gellid gweld eu protest mewn gweithgarwch “Swingjugend” – gyda cherddoriaeth jazz a dawnsfeydd gwaharddedig – ac ymdriniaeth y “Edelweisspiraten” a graffiti gwrth-Natsïaidd, dosbarthu llenyddiaeth anghymeradwy a gwrthod gorymdeithio. Ychydig lwyddodd y rhain at ddylanwadu gwleidyddol, ond sicrhawyd traddodiad hanesyddol o wrthwynebiad diwylliannol, a ddaeth, wedi’r rhyfel, yn ddynodiad cryf o leiafrifoedd dewr oedd wedi gwrthod.Mentrau Dyngarol
Roedd grwpiau a phersonoliaethau’n cymryd risg sylweddol i helpu Iddewon neu eraill a erledid – drwy gynorthwyo cuddio, darparu dogfennau ffug, a hwyluso ffoi. Fel arfer, roedd gweithgarwch dyngarol o hydref gwmpas bach, gyda’r sawl a oedd ynghlwm yn gweithredu’n ddirgel ac dan risg bersonol aruthrol, ond fe achubwyd nifer o fywydau ac daeth y gweithredoedd hyn yn symbol moesol ar ôl y rhyfel.Astudiaethau Achos Manwl
Cynllwyn y 20fed o Orffennaf 1944
Ymhlith enghreifftiau gorau o wrthwynebiad a drefnwyd mae cynllwyn Stauffenberg yn ystod yr haf 1944. Nododd swyddogion milwrol eu bod, drwy leddfu Hitler, yn medru arwain sgilgyflym o newid. Llwyddodd Stauffenberg i osod bom mewn pencadlys Hitler (Wolfsschanze), ond methodd y peiriant â lladd y Führer. Yn dilyn hyn, gwnaed arestiadau ar frys a chafodd cannoedd, gan gynnwys cadeiryddion urddasol, eu dienyddio. Roedd gan y cynllwynion gryfderau – dylanwad milwrol, cysylltiadau â Chynghreiriaid, cynllun eglur – ond rhwystrodd diffyg cefnogaeth gyhoeddus a lleddfu morale strategol ymgais arall, tra atgyfnerthwyd reolaeth y Natsïaid yn y fframwaith lliniarol.“Red Orchestra” ac Ymgyrchoedd Cudd Dinesig
Roedd rhwydwaith “Red Orchestra”, er ei fod yn ddirdynnol iawn yng ngwaith y Gestapo, yn gymysgedd o sylfaenwyr ar y chwith a radicalaidd, gweithwyr diwyllianol a swyddogion sy’n darparu gwybodaeth cudd i’r Cynghreiriaid. Ymysg gweithgareddau oedd argraffu taflenni, casglu cudd-wybodaeth am droseddau’r Natsïaid, ac achub dioddefwyr erledigaeth. Datrinyddwyd y rhwydwaith yn sgil brad a llygadfeddwl y Gestapo, gan arwain at ddedfrydau marwolaeth lluosog. Mae’r achos hwn yn amlygu’r risg o wrthwynebiad gysylltiedig â grym cenedlaethol y tu allan, hyd yn oed pan aeddfedodd y grŵp o gyllidebau moesol ac ideolegol.Rhyfela Gwrthwynebiad: Gormes a Pharatoi Regimaidd
Defnyddiodd y drefn Natsïaidd ddeddfwriaeth argyfwng, arolygiaeth drwm (Gestapo, SS, rhwydweithiau informwyr), sensoriaeth a therfysg gwleidyddol. Roedd oes syfrdan o ofn a chyd-dorri, gyda phenaid llenyddiaeth gudd, “llysiau” arddangosiadol, ac yrru miloedd i wersylloedd crynhoi, gan dorri esgyrn gweithredu ar bob cam posibl. Wrth gynnig cydweithrediad neu loches i eglwysi, undebau a sefydliadau eraill, atgyfnerthwyd rhwystrau i ffurfio cryn wrthsafiad.Cymhellion, Cymdeithaseg a Llinellau Cydymdeimlad
Roedd cymhellion am wrthwynebu’n amrywio o wleidyddol (sosialaidd, comiwnyddol), crefyddol—teimlad moesol, ofn drychineb wladgarol—i ysgogiad ymarferol fel amodau gwaith gwael. Yn y cyfamser, daeth cydymffurfiaeth i’r amlwg oherwydd ofn trais, deniadau economaidd neu er mwyn amddiffyn y teulu, ynghyd â diffyg rhwydweithiau cymdeithasol ymgysylltiedig. Roedd gweithgarwch gwrthwynebiad yn fwyaf aml ymysg gweithwyr, myfyrwyr, offeiriaid, swyddogion milwrol ac ieuenctid dinasol—ac roedd y patrwm yn newid yn ôl ardal, dosbarth a daearyddiaeth.Hanesyddiaeth a Dadleuon Dehongliol
Bu dadlau drwy’r degawdau ynghylch faint o wrthwynebiad oedd yn wirioneddol sylweddol. Dadleuodd Ian Kershaw mai “cydymffurfiaeth ar y cyfan” oedd prif nodwedd y cyfnod, tra y pwysleisiodd Peter Hoffmann allu trefnus gwrthsafiad milwrol, a mynnodd Detlev Peukert her moesol y rhai “ar drothwy” gwrthwynebiad. Mae’r drafodaeth hefyd yn canolbwyntio ar y gwahaniaeth rhwng gwrthwynebiad gwleidyddol a moesol, ac a ellir ystyried gweithgareddau pob dydd—fel gwrthod heil Hitler—yn wrthwynebiad.Asesiad o Effeithiolrwydd
Er bod rhai ymgyrchoedd a chynllwynion, fel achub bywydau neu luosogi gwybodaeth, wedi effeithio’n gadarnhaol ar y rhai dan fygythiad, ni fu unrhyw un yn fygythiad uniongyrchol i oroesiad y drefn Natsïaidd. Yn y tymor byr, y brif effaith oedd cadw torcalon a moesoldeb rhai, atgyfnerthu cof cenedlaethol, ac, mewn rhai achosion, gorfodi’r Natsïaid i addasu’n leol. Yn y tymor hir, roedd effaith y gwrthwynebiad yn glybiau moesol, ac yn sail i adroddiadau hanesyddol a adferodd urddas dynol mewn cyfnod gwaedlyd.Casgliad
Mewn casgliad, roedd gwrthwynebiad i drefn Natsïaidd yr Almaen yn parhau’n dyfal a lluosog, ond ar y cyfan, ni fu’n ddigonol i herio na disodli Hitler. Er bod rhai gweithgareddau dewr wedi achub bywydau ac atgyfnerthu gobaith, oedd diffyg undod, ofn trais, a rhwystrau strwythurol wedi atal lledaeniad ehangach. Serch hyn, nid anfeidrol eu gwerth moesol—dysgodd ysbryd eu gweithredoedd yn rymus i hanes a chwilfrydedd dynoliaeth.---
*Yn ystod ysgrifennu’r traethawd hwn gwerthfawrogais gyfraniadau haneswyr fel Richard J. Evans, Ian Kershaw a Peter Hoffmann; ond rhaid bob amser holi a dadansoddi pob ffynhonnell yn feirniadol, gan gofio sut gall cofnodion’r Gestapo, cyfrolau cofnodion personol, ac adroddiadau carchar fod wedi’u dylanwadu gan ofn, hunan-gyfiawnhad neu ddibenion propaganda.*
Example questions
The answers have been prepared by our teacher
What were the main groups of opposition in Nazi Germany?
Main groups included political parties (SPD, KPD), trade unions, religious dissenters, military conspirators, youth and cultural groups, and humanitarian initiatives.
What were common causes for opposition in Nazi Germany?
Key causes included political beliefs, religious convictions, moral resistance to Nazi policies, fear for the country's future, and poor working conditions.
How effective was opposition and resistance in Nazi Germany?
Opposition had limited effectiveness; it rarely threatened Nazi rule but did preserve morale, saved lives, and carried moral significance for post-war memory.
How did Nazi Germany suppress opposition and resistance groups?
The regime used strict laws, Gestapo surveillance, censorship, mass arrests, and harsh punishments to disrupt and deter resistance.
How did opposition and resistance in Nazi Germany differ from each other?
Opposition meant organised efforts to overthrow the regime, while resistance included broader actions like protests, cultural dissent, and everyday noncompliance.
Rate:
Log in to rate the work.
Log in